Bạn biết gì về Sli Nùng Cháo Lạng Sơn?

Bạn biết gì về Sli Nùng Cháo Lạng Sơn - khám phá lạng sơn

Giao lưu hát sli tại Khuôn viên tượng đài đồng chí Hoàng Văn Thụ, thành phố Lạng Sơn

Hát sli là một làn điệu dân ca đặc sắc trong kho tàng văn nghệ dân gian của đồng bào dân tộc Nùng ở Lạng Sơn.

Bạn biết gì về Sli Nùng Cháo Lạng Sơn - khám phá lạng sơn
Giao lưu hát sli tại Khuôn viên tượng đài đồng chí Hoàng Văn Thụ, thành phố Lạng Sơn

Vì cũng là người Lạng Sơn nên tôi được nghe trai gái người Tày, Nùng hát đối đáp sli lượn khá nhiều, tuy thế tôi vẫn không phân biệt được đâu là sli Nùng Cháo, đâu là lượn Tày mà chỉ gọi chung chung là sli lượn. Qua tìm hiểu thì tôi thấy cũng có khá nhiều bạn giống như tôi. Tình cờ đọc tập sách “Báo Slao Sli Tò Toóp” do nhà nghiên cứu Mã Thế Vinh sưu tầm, biên dịch, tôi đã hiểu phần nào về sli Nùng Cháo ở Lạng Sơn. Chân thành cảm ơn tác giả và xin được chia sẻ điều này với các bạn.
Người Nùng ở Lạng Sơn chia thành ba chi là Nùng Phàn Sình, Nùng Cháo và Nùng Inh. Người Nùng Cháo sống xen kẽ với người Tày và tập chung chủ yếu ven đường quốc lộ, tỉnh lộ và một số thị trấn, thị tứ, vùng biên giới Việt – Trung…
Sli Nùng Cháo tập trung chủ yếu ở huyện Văn Quan, Tràng Định, Cao Lộc, một phần của huyện Văn Lãng (từ xã Trung Quán trở lại), phía Đông Bắc của huyện Bình Gia và cả dải biên cương Quảng Tây (Trung Quốc) từ Tràng Định đến Lộc Bình. Do Sli Nùng Cháo thường được giao lưu với sli của dân tộc Choang (Quảng Tây – Trung Quốc) nên hình thức, sắc thái, phong cách hạt có “biến báo”, “linh hoạt” hơn, không câu nệ về niêm luật.
Tôi liệt kê ra những hình thái Sli sau:
– Sli nhản: là hình thái thường hát đôi và đi bè.
– Xướng: là hình thái một mình tự trình diễn.
– Sli đối đáp: là hình thái sli do phía con gái người Nùng Cháo khơi mào và chủ động. Sli đối đáp được hát vào ban đêm và có năm tiểu mục do con gái độc diễn (sli sỉnh, sli nai, sli ngáy, sli sooi và sli khèm), ngoài ra, khi hết sli khèm mà đối phương vẫn chưa đáp thì còn có sli đá (tức sli chửi mắng). Và khi con trai sli đáp thì gọi là “sli tò tóp”, gồm các tiểu mục như: sli toóp, tốc tỏ, sli kính, khẳn bản, nai bản, tò mặy, nai rườn, sinh an, sli khẳn, cảo sảo, sli déng, sli sồng slỉu, điểm canh, pết phjảc…
Sli Nùng Cháo khác với lượn người Tày như nào?
Người Tày khi lượn là trai gái phải rải chiếu hoa, đặt đèn thắp sáng ở giữa, hai phái ngồi đối diện nhau.
Còn người Nùng Cháo khi phát hiện có người lạ đến trọ đêm thì họ rủ nhau đến mời sli dù chưa quen nhau, gọi là “sỉnh sli”. Người tới “sỉnh sli” thường lựa chọn một chỗ “kín đáo” bên góc nhà sàn, sát tường nơi đối phương nằm nghỉ để bắt đầu. Khi sỉnh sli, họ chọn ra một người có giọng sli tốt, đối đáp giỏi, dù nhiều tuổi hay ít tuổi cũng được.
Hát sli dân tộc Nùng đã có từ lâu và đã trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu trong các sự kiện của xã hội cũng như cộng đồng dân cư, là hoạt động giao lưu của các tốp thanh niên nam – nữ hát đối đáp, giao duyên với nhau tại các lễ hội, chợ hội, ngày cưới và ngày vào nhà mới… Hát sli là thể hiện tài hoa đối đáp bằng ngôn ngữ dân ca. Từ lâu, người Nùng đã duy trì loại hình hát sli trong các sự kiện biểu diễn; hát sli để bày tỏ tình cảm. Sau các cuộc hát sli tại lễ hội, biết bao đôi thanh niên đã nên vợ, nên chồng…
Nếu có dịp, mời bạn cùng tìm hiểu, thưởng thức những làn điệu sli đặc sắc, khó quên do các nghệ nhân hát sli hoặc các hội viên câu lạc bộ sli thể hiện tại các lễ hội xuân của Lạng Sơn, thu hút hàng trăm “nghệ nhân” từ các xã lân cận trong huyện và các huyện bạn: Cao Lộc, Lộc Bình, Chi Lăng, thành phố Lạng Sơn (tỉnh Lạng Sơn); Sơn Động, Lục Ngạn (tỉnh Bắc Giang), đặc biệt là Hội Hát sli Tân Thành (Hữu Lũng) được tổ chức vào 15 tháng giêng và Lễ hội đầu xuân tại Khuôn viên tượng đài đồng chí Hoàng Văn Thụ, thành phố Lạng Sơn vào các ngày 22 và 27 tháng Giêng hàng năm.