Chứng tích lịch sử: Đèo Khau Háy

Thị trấn Đình Lập cách thành phố Lạng Sơn 55km về phía Đông Nam, đi theo đường số 4B trên trục Lạng Sơn – Quảng Ninh. Từ trung tâm thị trấn Đình Lập đi theo quốc lộ 31 lên phía Tây Bắc khoảng 12km,, rẽ phải vào con đường liên xã Bính Xá- Kiên Mộc – Bắc Xa về phía bắc khoảng 13km, chúng ta đến một đoạn đèo dốc quanh co trong vùng núi rừng rậm rạp gần giáp biên giới Việt Nam – Trung Quốc. Đoạn đèo này nằm ở phần cuối của xã Bính Xá và phần đầu của xã Kiên Mộc. Đèo Khau Háy vắt ngang các sườn núi, một bên là vách cao dựng đứng và phía bên là vực sâu thẳm rất hiểm trở. Vượt qua đèo này là rất khó khăn, vì vậy, đèo có tên là Khau Háy (tiếng địa phương có nghĩa là núi – đèo lo sợ). Nơi đây, năm 1947 lực lượng kháng chiến Việt Minh đã đánh bại hai tiểu đoàn lính Âu Phi của thực dân Pháp xâm lược, tiêu diệt nhiều tên trong đó có một tên chỉ huy là viên quan ba người Pháp, làm bị thương nhiều tên khác, bọn còn sống sót kinh hãi khiếp sợ khiêng nhau tháo chạy về ẩn trốn trong đồn Đình Lập.

Về tình hình chiến cục lúc này, sau khi đánh chiếm được một số vị trí của tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Hải Ninh. Huyện Đình Lập thời đó là một Châu (đơn vị hành chính tương đương cấp huyện) của tỉnh Hải Ninh, khi tỉnh Hải Ninh được thành lập năm 1906. Đến năm 1940 Đình Lập tách khỏi tỉnh Hải Ninh để sáp nhập thành một huyện của tỉnh Lạng Sơn. Năm 1945 Đình Lập lại nhập trở về tỉnh Hải Ninh. Từ năm 1979 đến nay, huyện Đình Lập thuộc tỉnh Lạng Sơn. Thực dân Pháp gấp rút tiến hành xây dựng một hệ thống đồn bốt kiên cố dày đặc tại Khe Mò, Châu Sơn, Đình Lập…, đề phòng quân ta tấn công và kiểm soát phần đất mới chiếm được. Chúng vừa vô cớ bắt bớ chém giết để khủng bố tinh thần nhân dân ta, lại vừa chiêu an mị dân và tăng cường tuyển mộ lính để tăng cường lực lượng từ bọn việt gian tay sai, thiết lập bộ máy chính quyền bù nhìn hội tề, bổ xung nhiều quân trang quân dụng, súng ống đạn dược và các trang thiết bị quân sự khác. Điều động binh lính thiện chiến từ các mặt trận khác tập trung về Đình Lập, nhằm mục đích thực hiện bằng được chiến dịch “Vết dầu loang”, đánh chiếm toàn bộ phần đất còn lại thuộc vùng đông bắc nước ta, đặc biệt là khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc, một vùng đất gồm các xã ở phía Bắc huyện Đình Lập, nơi Việt Minh còn hoạt động công khai. Thực dân Pháp cương quyết bằng tất cả tiềm lực, cùng âm mưu thủ đoạn phải xóa bỏ và khống chế con đường chiến lược qua biên giới giữa Việt Nam – Trung Quốc.

Bên ta, với quyết tâm cao chuẩn bị sẵn sàng cả vật chất và tinh thần nhằm phá tan cuộc tấn công sắp tới của địch, làm phá sản chiến dịch “vết dầu loang” của địch. Nhằm bảo toàn lực lượng, các cán bộ bộ đội, các chiến sĩ du kích và nhân dân rút về khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc, bao gồm ba xã: Kiên Mộc, Bính Xá và Bắc Xa, gấp rút đào hào đắp luỹ, rào làng xây dựng pháo đài chiến đấu. Công tác cảnh giác cách mạng được đề cao, tăng cường tuần phòng canh gác. Kiểm tra kiểm soát nghiêm ngặt việc ra vào căn cứ, tận dụng mọi nguồn lực, tích luỹ lương thực, thực phẩm, chuẩn bị cơ sở vật chất kỹ thuật và súng ống đạn dược có thể trang bị được để sẵn sàng giáng trả đích đáng các đợt tấn công của thực dân Pháp.

Tảng sáng một ngày đầu tháng 3 năm 1947, quân đội viễn chinh Pháp tấn công đánh chiếm đường số 4B và đường số 13. Đồng thời chúng huy động lực lượng quân sự lớn gồm một tiểu đoàn lính Âu Phi và bọn việt gian tay sai để tấn công vào khu căn cứ Nà Thuộc vào ngày 14 tháng 04 năm 1947. Các cán bộ bộ đội và các chiến sĩ du kích đã sát cánh cùng nhân dân địa phương đã có sự chuẩn bị chu đáo, chủ động phòng thủ, dũng cảm chiến đấu đẩy lùi nhiều đợt tấn công của địch, tiêu diệt một số tên, đặc biệt trong số đó có một tên đội người Pháp, làm bảy tên bị thương; Bên ta thu được nhiều súng ống đạn dược và các quân trang quân dụng khác. Đây là chiến thắng đầu tiên của khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc, góp phần củng cố tinh thần, vững tin vào chiến thắng của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Trong hai tháng 5 và 6 năm 1947, thực dân Pháp điều động lực lượng mạnh hơn hồi tháng ba với quân số hơn hai tiểu đoàn lính Âu Phi và bọn việt gian tay sai. Có máy bay và pháo binh yểm trợ đánh vào khu căn cứ Nà Thuộc, hòng tiêu diệt bằng được cơ sở cách mạng hoạt động công khai tại vùng đông bắc nước ta. Các cán bộ bộ đội, các chiến sĩ du kích và nhân dân Nà Thuộc đã khẩn trương tranh thủ thời gian kịp thời sửa chữa củng cố hầm trú ẩn, phòng chống pháo kích và hệ thống đường hào giao thông. Tạo dựng nhiều vật cản trên đường tiến quân của địch, tổ chức mạng lưới trinh sát từ trong lòng địch ra các tuyến để nắm bắt chính xác, kịp thời mọi hành vi và các động thái về quân số cũng như việc bày binh bố trận, kế hoạch tấn công và cung ứng hậu cần của địch. Ta hoàn toàn nắm thế chủ động đối phó với kẻ thù, kịp thời rút ra bài học kinh nghiệm qúy giá trong công tác hậu cần, công tác chuẩn bị bố trí lực lượng phòng thủ và chiến đấu từ thắng lợi đầu tiên. Liên tiếp đẩy lùi và đánh bại 15 đợt tấn công có quy mô lớn của địch. Đặc biệt là trận chiến vô cùng quyết liệt trên đèo Khau Háy cuối tháng 6 năm 1947. Các cán bộ bộ đội và các chiến sĩ du kích cùng nhân dân địa phương đã đánh bại 2 tiểu đoàn địch, tiêu diệt nhiều tên trong đó có một tên quan ba người Pháp, nhiều tên khác bị thương, bọn còn sống sót vô cùng khiếp sợ khiêng nhau tháo chạy về đồn Đình Lập. Bên ta, một số chiến sĩ du kích đã anh dũng hy sinh và một số ít bị thương nhưng đã bảo vệ toàn vẹn khu căn cứ Nà Thuộc.

Tin vui thắng trận vang dội từ khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc nhanh chóng vang xa lan khắp chiến trường Việt Bắc. Như những cánh chim báo tin vui đến với Bác Hồ kính yêu, Người khen thưởng thành tích chiến đấu, tặng cán bộ chiến sĩ du kích và nhân dân khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc một bức trướng thêu bốn chữ “Ủng hộ kháng chiến” và phong sắc thần kháng chiến cho đình Pò Háng xã Bính Xá (Bức trướng hiện đang treo tại đình Pò Háng là bản sao, còn bản gốc được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh, khi huyện Đình Lập còn thuộc tỉnh Quảng Ninh).

Chiến thắng Khau Háy của cán bộ chiến sĩ du kích và nhân dân khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc là nguồn cổ vũ động viên tinh thần chiến đấu của lực lượng vũ trang trên toàn mặt trận. Từ đó tạo nên và hình thành thế trận chiến tranh nhân dân tiêu diệt kẻ thù, bảo vệ an toàn trọn vẹn khu căn cứ kháng chiến phía bắc huyện Đình Lập. Góp phần tích cực củng cố chính quyền cách mạng, phát triển lực lượng vũ trang, kịp thời khuyến khích động viên quần chúng nhân dân trên cơ sở khí thế chiến thắng tích cực phát triển sản xuất đi đôi với sẵn sàng chiến đấu. Mặt khác, chiến thắng Khau Háy phản ánh rõ nét truyền thống đấu tranh nhân dân qua sự tương phản so sánh về tương quan lực lượng qúa chênh lệch giữa ta và địch: Bên địch có quân đội được huấn luyện kỹ lưỡng, có bài bản tinh nhuệ và chuyên nghiệp, với quân số áp đảo với hơn hai tiểu đoàn lính Âu Phi và bọn việt gian tay sai, được trang bị súng ống đạn dược và các trang thiết bị quân sự hiện đại, lại có máy bay và pháo binh yểm trợ. Bên ta, với 78 cán bộ bộ đội và 258 chiến sĩ du kích ít ỏi, cùng nhân dân trong khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc chỉ có vũ khí thô sơ thiếu thốn, đã sát cánh bên nhau chiến đấu với tinh thần dũng cảm quật cường, đẩy lùi và đánh bại các đợt tấn công của địch, bảo vệ an toàn trọn vẹn khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc.

Tóm lại, chiến thắng Khau Háy của cán bộ chiến sĩ du kích và nhân dân khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc tuy có quy mô không phải là lớn, trận đánh trên đèo Khau Háy chưa phải ở tầm cỡ chiến dịch, nhưng lại có ý nghĩa rất lớn vì đó là chiến thắng ở vào thời điểm những năm đầu cuộc kháng chiến cứu nước của nhân dân ta chống lại kẻ thù xâm lược có tiềm lực kinh tế giàu mạnh, có quân đội chính quy tinh nhuệ thiện chiến, được trang bị vũ khí đầy đủ và hiện đại, lại có quân số áp đảo đối phương. Chiến thắng Khau Háy của cán bộ bộ đội, chiến sĩ du kích và nhân dân khu căn cứ chiến đấu Nà Thuộc đã tác động mạnh mẽ vào quá trình làm phá sản chiến dịch “Vết dầu loang” của địch, nhằm lấn chiếm và bình định vùng Đông Bắc nước ta. Chiến thắng làm nức lòng đồng bào cả nước, được Bác Hồ khen thưởng khích lệ. Khu căn cứ Nà Thuộc xứng đáng là mảnh đất trụ đứng của phong trào cách mạng tỉnh Hải Ninh. Hình thành và tạo nên thế trận chiến tranh nhân dân toàn diện. Đánh dấu sự trưởng thành nhanh chóng của phong trào quần chúng cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam. Đó là chiến công vẻ vang được ghi vào lịch sử dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Vào năm 2003, đèo Khau Háy đã được Nhà nước đầu tư nâng cấp nên có nhiều thay đổi, đèo được hạ thấp độ cao, mặt đường được mở rộng và trải nhựa rất thuận tiện cho các phương tiện giao thông qua lại, vì vậy, cảnh quan môi trường không còn như xưa nữa. Để mở rộng mặt đường, cần phải chặt hạ rất nhiều cây cổ thụ ở cả trên vách núi và phía vực, mặt khác, việc tăng dân số cơ học cũng tác động mạnh mẽ làm thay đổi cảnh quan môi trường nơi đây khi các vạt rừng già bị chặt phá làm nương rẫy để trồng cây lương thực bảo đảm cuộc sống hàng ngày. Đây là một việc làm cần thiết để phát triển kinh tế xã hội các xã vùng cao biên giới và củng cố hoàn thiện con đường chiến lược qua biên giới Việt – Trung, đáp ứng yêu cầu của mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế và bảo vệ tổ quốc. Thực hiện chính sách hỗ trợ đồng bào các dân tộc vùng cao biên giới phát triển kinh tế, Chính phủ đã cấp nhiều giống cây trồng cho bà con ba xã Kiên Mộc, Bính Xá, Bắc Xa thực hiện chương trình 135 phủ xanh đất trống đồi núi trọc, nhờ đó, màu xanh ngày nào của núi rừng khu vực đèo Khau Háy đã đang dần dần được tái tạo.

Đèo Khau Háy, chứng tích sự kiện cuối tháng 6 năm 1947, nằm trên con đường chiến lược quan trọng. Đây là một di tích lịch sử cách mạng in đậm trong trang sử hào hùng của dân tộc, tiếp nối truyền thống anh dũng chống ngoại xâm, rất cần được giới thiệu quảng bá đến với mọi tầng lớp nhân dân cả nước, nhằm phát huy triệt để các giá trị của di tích trong sự phát triển bền vững mọi mặt của đồng bào các xã vùng cao biên giới, gắn với đảm bảo an ninh quốc phòng vùng phên dậu của Tổ quốc. /.

Tác giả: Trần Tính, Bảo tàng tỉnh Lạng Sơn

(nguồn: Cổng TTĐT Lạng Sơn)

1 thought on “Chứng tích lịch sử: Đèo Khau Háy

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.