Tỉnh Lạng Sơn có từ khi nào?

Lạng Sơn là vùng đất nhô ra biển toàn bộ giữa Pú Mi trung và Tri Át hạ cách ngày nay 230 đến 195 triệu năm. Lạng Sơn – địa đầu của Tổ quốc, là cửa ngõ tiếp giáp với phương Bắc nên là vùng đất có vị trí chiến lược quan trọng về chính trị, quân sự và ngoại giao. Do là trọng trấn nên Lạng Sơn được các triều đại phong kiến Việt Nam quan tâm. Cùng theo sự biến chuyển của lịch sử dân tộc, địa danh Lạng Sơn cũng có sự thay đổi.

Thế kỉ VII trước công nguyên, thời Văn Lang, Lạng Sơn trở thành một vùng đất thuộc bộ Lục Hải (Lục Hải là 1 trong 15 bộ thời các vua Hùng). Đó là một vùng rừng núi rậm rạp, dân cư thưa thớt, chưa có đường giao thông thuận lợi nối với đồng bằng sông Hồng, giao thông chủ yếu của bộ này là đường mòn gập ghềnh men theo các triền núi. Thời Bắc thuộc, Lạng Sơn vẫn là một châu ki mi, dân cư thưa thớt, cư dân thời ấy gọi là Man, Lão. Theo Phan Huy Chú: “Lạng Sơn đời cổ là đất Lạc Long, Tần là quận Nam Hải, Hán thuộc quận Giao Chỉ, Đường đổi là Giao Châu”. Năm 679, thời nhà Đường, Lạng Sơn là một trong 41 châu ki mi trực thuộc An Nam đô hộ phủ. Đến năm 791, khi nhà Đường lập Phong Châu đô đốc phủ (Sơn Tây, Hưng Hoá cũ) thì châu ki mi Lạng Sơn chịu sự quản lí của Phong Châu đô đốc phủ. Cuối thế kỉ IX – đầu thế kỉ X, nhân dân Lạng Sơn đứng về nghĩa quân họ Khúc chiến đấu giành lại nền độc lập tự chủ. Kể từ đó trở về sau, Lạng Sơn trở thành một đơn vị hành chính của nước Việt độc lập. Thời nhà Đinh, Lạng Sơn được gọi là Lạng Châu thuộc nước Đại Cồ Việt. Thời nhà Lý, nước ta được chia thành 24 lộ. Lạng Sơn được gọi là Lạng Châu lộ có chức án phủ, trấn phủ và hai viên chánh, phó để cai trị. Để củng cố vùng biên cương, nhà Lý dùng chính sách hoà thân và phong tước cho các tù trưởng ở Lạng Châu. Ba đời tù trưởng động Giáp là Giáp Thừa Quý, Thân Thiệu Thái (lúc này đổi thành họ Thân) và Thân Cảnh Phúc đều là con rể của các vua nhà Lý và đều được phong tù trưởng châu Lạng. Ngoài ra, nhà Lý còn phong tù trưởng họ Vi cai quản các châu Lộc Bình, Tư Lãng, Tô Mậu, Tây Bình, phong họ Nông giữ châu Thất Nguyên. Sang đời Trần, lộ Lạng Châu (có khi gọi là Lạng Giang) được đổi thành trấn và thường xuyên có một đạo quân mạnh của triều đình trấn giữ. Năm Quang Thái thứ 10 (1397) đời Trần Thuận Tông, Hồ Quý Ly đã đổi trấn Lạng Giang làm trấn Lạng Sơn. Tên gọi địa danh Lạng Sơn xuất hiện từ lúc này. Năm 1407, khi quân Minh thôn tính xong nước ta, chúng phá bỏ hệ thống đơn vị hành chính cũ và chia nước ta thành 16 phủ. Vì vậy, trấn Lạng Sơn được đổi thành phủ Lạng Sơn gồm 7 châu, 16 huyện.

Sau khi nước ta chiến thắng quân Minh xâm lược, năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), vua Lê Thái Tổ đã chia cả nước thành 5 đạo là: Tây đạo, Đông đạo, Bắc đạo, Nam đạo và hải Tây đạo. Lúc này, Lạng Sơn trở thành một đơn vị hành chính của Bắc đạo. Năm Quang Thuận thứ 7 (1466), vua Lê Thánh Tông định lại bản đồ toàn quốc, chia cả nước thành 12 thừa tuyên. Theo đó, Lạng Sơn được gọi là Lạng Sơn thừa tuyên gồm 1 phủ 7 châu (phủ Tràng Định và các châu: Châu Ôn, Lộc Bình, Yên Bác, Văn Uyên, Văn Lan, Thất Nguyên, Thoát Lãng). Đứng đầu Lạng Sơn thừa tuyên là đô ty do võ quan chức tổng binh, phó tổng binh kiêm nhiệm. Vào triều Nguyễn, các vua đầu triều luôn coi trọng đến các miền biên giới, trong đó có Lạng Sơn. Năm Gia Long thứ nhất (1802) Lạng Sơn vẫn gọi là trấn gồm 1 phủ và 7 châu. Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), vua Minh Mệnh đã bỏ đơn vị trấn và đặt đơn vị mới là tỉnh (“Tân Mão, năm Minh Mệnh thứ 12 (1831) mùa đông, ngày mồng Một làm lễ Đông hưởng”). Trấn Lạng Sơn được đổi thành tỉnh Lạng Sơn gồm 1 phủ và 7 châu (phủ Trường Khánh và các châu: châu Ôn, Lộc Bình, Thoát Lãng, Văn Uyên, Văn Quan, Thất Tuyền, Yên Bác). Năm Minh Mệnh thứ 15 (1834), tỉnh Lạng Sơn đổi 3 châu Yên Bác, Văn Quan, Thất Tuyền làm huyện. Năm Minh Mệnh thứ 17 (1836) tỉnh Lạng Sơn đặt thêm phủ Tràng Định gồm 4 châu huyện là: Văn Uyên, Văn Quan, Thất Khê, Thoát Lãng. Khi Thực đân Pháp xâm lược Bắc Kì, chúng xâm chiếm và thay đổi các đơn vị hành chính của Lạng Sơn: lấy châu Bắc Sơn thuộc tỉnh Thái Nguyên sát nhập vào tỉnh Lạng Sơn, cắt huyện Yên Bác về tỉnh Bắc Giang. Sau Cách mạng tháng Tám – 1945, tỉnh Lạng Sơn được chia thành 10 huyện và 1 thị xã. Ngày 17/10/2002, Thị xã Lạng Sơn được chuyển thành Thành phố Lạng Sơn trực thuộc tỉnh theo Nghị định số 82/2002/NĐ-CP của Chính phủ.

Qua một quá trình nghiên cứu, chính quyền tỉnh Lạng Sơn quyết định lấy ngày 04/11/1831 (tức là ngày 01 tháng 10 năm Tân Mão, năm Minh Mệnh thứ 12) là ngày thành lập tỉnh, để góp phần giáo dục truyền thống, lịch sử cho nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Hằng năm lấy ngày 04/11 là ngày kỷ niệm thành lập tỉnh.

Có một sự trùng hợp ngẫu nhiên rất kỳ lạ: 04/11 cũng chính là ngày kỷ niệm ngày sinh của của đồng chí Hoàng Văn Thụ – một người cộng sản kiên trung, bất khuất của dân tộc, người con ưu tú của quê hương Xứ Lạng.

Khám phá Lạng Sơn

Tôi là người con sinh ra, lớn lên trên mảnh đất biên giới Lạng Sơn. Tôi muốn chia sẻ với tất cả các bạn về con người, văn hóa Lạng Sơn, khám phá Lạng Sơn và viết mọi thứ về Lạng Sơn. Rất mong nhận được góp ý, chia sẻ của mọi người. Email: khamphalangson@gmail.com.